Dị ứng: Tổng quan, Nguyên nhân và Cách điều trị
Dị ứng là gì?
Dị ứng là phản ứng của hệ miễn dịch cơ thể đối với các chất mà nó coi là có hại, mặc dù chúng thường vô hại đối với hầu hết mọi người. Những chất này được gọi là chất gây dị ứng (kháng nguyên). Khi một người bị dị ứng tiếp xúc với chất gây dị ứng, hệ miễn dịch của họ sẽ phản ứng bằng cách sản xuất ra các kháng thể để chống lại chất đó.
Đường xâm nhập của các chất gây dị ứng
Các chất gây dị ứng có thể xâm nhập vào cơ thể qua nhiều con đường khác nhau, bao gồm:
- Da: Tiếp xúc trực tiếp với các chất gây dị ứng.
- Đường hô hấp: Hít phải các chất gây dị ứng.
- Đường tiêu hóa: Ăn hoặc uống các chất gây dị ứng.
Các loại dị ứng và biểu hiện
Dị ứng có thể biểu hiện ở nhiều dạng khác nhau, tùy thuộc vào loại chất gây dị ứng và con đường xâm nhập. Dưới đây là một số loại dị ứng phổ biến và các triệu chứng của chúng:
Dị ứng da
- Biểu hiện:
- Eczema (viêm da dị ứng): Da khô, ngứa, đỏ, có thể có mụn nước.
- Mẩn đỏ: Các vùng da bị đỏ, ngứa.
- Phù da: Da bị sưng, phù nề.
- Mụn loét: Các mụn nước vỡ ra, gây loét da.
- Nguyên nhân:
- Hóa chất: Phấn trang điểm, kem bôi da, xà phòng, chất tẩy rửa, thuốc nhuộm vải.
- Vải tổng hợp: Một số loại vải có thể gây kích ứng da.
- Dược phẩm: Thuốc bôi ngoài da, thuốc uống, thuốc tiêm.
- Thực phẩm: Một số loại thực phẩm như hải sản (tôm, cua, cá), thịt bò có thể gây dị ứng ở một số người.
Dị ứng đường hô hấp
- Biểu hiện:
- Ho: Ho khan hoặc ho có đờm.
- Hen suyễn: Khó thở, thở khò khè, tức ngực.
- Viêm mũi dị ứng: Hắt hơi, sổ mũi, ngứa mũi, nghẹt mũi.
- Viêm xoang: Đau nhức vùng mặt, chảy nước mũi đặc.
- Viêm phế quản: Ho, khó thở, sốt.
- Nguyên nhân:
- Phấn hoa: Đặc biệt vào mùa xuân và mùa hè.
- Lông động vật: Lông chó, mèo, chim.
- Bụi nhà: Chứa mạt bụi nhà, một loại côn trùng nhỏ sống trong bụi.
- Nấm mốc: Phát triển trong môi trường ẩm ướt.
- Vi khuẩn, vi rút: Có thể gây viêm nhiễm đường hô hấp và làm trầm trọng thêm các triệu chứng dị ứng.
Dị ứng đường tiêu hóa
- Biểu hiện:
- Tiêu chảy: Đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày.
- Nôn ói: Buồn nôn và nôn.
- Đau bụng: Đau quặn bụng, khó chịu.
- Có thể kèm dị ứng da: Mẩn ngứa, phát ban.
- Nguyên nhân:
- Thực phẩm: Protein trong sữa bò, lòng trắng trứng, cá, thịt, đồ biển, các loại hạt (đậu phộng), ngũ cốc.
Chẩn đoán dị ứng
Việc chẩn đoán dị ứng đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn thận. Bác sĩ sẽ:
- Hỏi bệnh sử chi tiết: Hỏi về các triệu chứng, thời điểm xuất hiện, các yếu tố làm nặng hoặc giảm triệu chứng, tiền sử gia đình. Hỏi về nề nếp sinh hoạt, điều kiện gây dị ứng, thức ăn đã ăn trước khi xuất hiện triệu chứng. Tham khảo: Medscape - Allergy Diagnosis
- Tìm 'chất lạ' trong máu: Xét nghiệm máu để đo nồng độ IgE (một loại kháng thể liên quan đến dị ứng) đặc hiệu với một số chất gây dị ứng. Tham khảo: PubMed - Allergy Blood Tests
- Thử nghiệm cấy dưới da (Skin Prick Test): Cấy một lượng nhỏ các chất gây dị ứng nghi ngờ vào da và quan sát phản ứng. Tuy nhiên, thử nghiệm này có thể khó thực hiện và khó thu được kết quả chính xác ở trẻ em. Tham khảo: Allergy UK - Skin Prick Testing
Điều trị dị ứng
Nguyên tắc điều trị dị ứng là:
- Tìm và tránh xa 'chất lạ': Đây là biện pháp quan trọng nhất để kiểm soát dị ứng. Ví dụ, nếu bạn bị dị ứng với một loại thực phẩm, hãy tránh ăn loại thực phẩm đó.
- Sử dụng thuốc: Thuốc kháng histamine: Giúp giảm các triệu chứng như ngứa, sổ mũi, hắt hơi. Corticosteroid: Giúp giảm viêm. Thuốc thông mũi: Giúp giảm nghẹt mũi. Thuốc co mạch: Giúp giảm sưng. Tiêm thuốc chống dị ứng (liệu pháp giải mẫn cảm): Tiêm một lượng nhỏ chất gây dị ứng vào cơ thể với liều lượng tăng dần để giúp cơ thể quen dần với chất đó và giảm phản ứng dị ứng. Tham khảo: American Academy of Allergy, Asthma & Immunology - Allergy Treatment
Dị ứng ở trẻ em
Dị ứng có thể là bệnh gia truyền. Nếu trong gia đình có người bị dị ứng, trẻ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
- Phát hiện sớm: Có thể phát hiện dị ứng ở trẻ sơ sinh bằng cách thử máu. Tham khảo: National Institute of Allergy and Infectious Diseases - Allergy in Children
- Phòng ngừa: Cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời có thể giúp giảm nguy cơ dị ứng. Tham khảo: World Allergy Organization - Breastfeeding and Allergy Prevention
Các bệnh liên quan
- Hen suyễn* Eczema (viêm da dị ứng)* Mẩn ngứa
